Infrastructuur naar de wijk [BoardRoomZORG]

Wat betekenen de grote zorgtransformaties voor zorggebouw en omgeving? Is het mogelijk om te bouwen voor een betere gezondheidszorg?

En wat betekent dat in de praktijk voor behandeling en genezing van de zorgconsument? Een symposium aan de TU Delft met aansluitend een rondetafelgesprek zoekt naar antwoorden. Boardroom ZORG was erbij.

Ziekenhuis niet langer brandpunt zorgvoorziening
De gebouwde zorginfrastructuur kost jaarlijks wereldwijd ongeveer tweeduizend miljard dollar, evenveel als wat per jaar wordt uitgegeven aan medische apparatuur. En het ziekenhuis is binnenkort niet langer het brandpunt van zorgvoorziening, overigens zonder dat daardoor de zorg goedkoper wordt. Dit zijn zomaar twee van de vele uitspraken, gedaan door James Barlow – een Britse professor, verbonden aan het Imperial College London – die optrad tijdens het symposium ‘Building for Better Healthcare’ aan de TU Delft op 17 oktober. De leerbijeenkomst was georganiseerd door Johan van der Zwart, die een dag eerder promoveerde met het proefschrift ‘Building for a Better Hospital’. Behalve Barlow spraken op deze vrijdagochtend in een drukbezocht collegezaaltje van het Delftse Science Centre Christine Nickl-Weller van Technische Universität Berlin en Peter Fröst van Chalmers University Göteborg.

Laatste algemene ziekenhuis gebouwd
Om de verbinding van architectuur naar de dagelijkse praktijk van het verzorgen en verplegen te maken, belegden de vaktitels Food Hospitality en BoardRoom dit symposium een rondetafelbijeenkomst. ‘Ik denk dat we momenteel het laatste, grote, algemene ziekenhuis van Nederland aan het bouwen zijn’, zegt architect Eric Wendel, die als partner is verbonden aan EGM architecten, het bureau dat onder meer het nieuwe Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam ontwierp. Dergelijke grote, academische ziekenhuizen houden volgens Wendel bestaansrecht. Hij doelde met zijn omineuze voorspelling dan ook op het Delftse Reinier de Graaf Ziekenhuis, dat als klant van EGM architecten een nieuw, algemeen ziekenhuis bouwt. Het aantal categorale ziekenhuizen, als het Oogziekenhuis Rotterdam of de Maartenskliniek Nijmegen, zal echter volgens Wendel en andere sprekers juist toenemen.

Concentratie, digitalisering en gemeente
Het einde van het grote, algemene ziekenhuis wordt ingeluid door meerdere ontwikkelingen, waarvan de verschuiving naar steeds verdergaande specialisatie en volumeconcentratie er slechts één is. Digitalisering is een tweede, niet te onderschatten gamechanger in de zorg, waarvan nu al de eerste gevolgen te zien zijn in de vorm van telecare en domotica. Maar dit zal volgens de meeste deelnemers aan symposium en rondetafel een nog veel grotere vlucht nemen als de samenleving gewend raakt aan zelfdiagnostische apps en laagdrempelige hardware die in staat is thuis allerlei bewakingsfuncties uit te voeren. Een derde ontwikkeling, die de zorg zoals we die kennen, ingrijpend verandert, wordt ingeluid door de grote transitie richting gemeente en wijk. Het brandpunt van de zorgvoorziening verschuift naar de wijk, zoals de politiek niet nalaat te benadrukken.

Onderzoek naar wijk als zorgregisseur
Roland Bal vertelde tijdens het symposium dat hij gericht onderzoek is gestart naar de wijk als centrale zorgregisseur. Want, zo benadrukte hij, het woord heeft een sympathieke klank, maar als we dieper kijken, zien we ook dat wijken qua gezondheidsverdeling enorm van elkaar kunnen verschillen, zelfs als ze naast elkaar liggen. Evenmin is het vanzelfsprekend dat iedereen met de wijk hetzelfde bedoelt, want wijkgrenzen verschillen per institutie als bijvoorbeeld brandweer, politie, maatschappelijke dienstverlening en sociale dienst. Als de zorgverlening zich onder invloed van extramuralisering en digitalisering toenemend thuis gaat afspelen, dan geldt min of meer hetzelfde. Thuis klinkt sympathiek, maar de meeste geweldplegingen vinden thuis plaats. Terwijl dat ook de plek is waar zorgverleners binnen komen, al of niet digitaal.

Planetree
Ex-bestuurder Guus Broos relativeert de rol van architectuur als een belangrijke beïnvloeder van gastvrijheidsbeleving. ‘Kijk wat er met klanttevredenheid gebeurt als een ziekenhuis Planetree invoert’, zei hij. ‘Die verbetert meteen enorm, zelfs als er niets is veranderd aan het gebouw.’ Architect Wendel is dat met hem eens, al weet hij…

Download de pdf van het complete artikel of lees De lessen van Meavita.

Deelnemers rondetafel (vlnr. op de foto boven dit artikel): Karel Dekker, architect Center for People and Buildings; Eric Wendel, architect en partner EGM architecten; JanKloeze, hoofdredacteur BoardRoom ZORG, Linda Wauben, Lector Healthcare Technology Hogeschool Rotterdam; Carel Wielinga, managing partner Hospitality Group; Guus Broos, voormalig bestuurder Orbis Medisch Centrum.